To θέμα των ελεύθερων χώρων δεν είναι μόνο πολεοδομικό, αλλά κοινωνικό και πολιτικό. Το έλλειμμα ελεύθερων χώρων και πράσινου και οι άθλιες περιβαλλοντικές συνθήκες στην Αθήνα είναι απόρροια της πλασματικής, στρεβλής και επιζήμιας «ανάπτυξης» που βασιζόταν στο τσιμέντο και την άσφαλτο, τα κτίρια και τους δρόμους. Μιας ανάπτυξης που, σε συνδυασμό με την απουσία αποκέντρωσης, έφτιαξε μια τερατούπολη αβίωτη, με προβλήματα περιβαλλοντικά, κυκλοφοριακά αλλά και οικονομικά, όπου, σήμερα, μεγάλο μέρος των κτισμένων (κατοικιών, καταστημάτων και γραφείων) παραμένουν αδιάθετα.
Η ανάγκη στροφής της ανάπτυξης σε άλλους τομείς είναι προφανής. Και όμως, οι κυβερνήσεις εναλλάσσονται, αλλά οι αδιέξοδες πολιτικές επιλογές συνεχίζονται. Μόλις προχθές δρομολογήθηκε άλλη μία τέτοια επιλογή, ερήμην μας, χωρίς να ληφθούν υπόψη οι οικονομικές, οι περιβαλλοντικές και οι κοινωνικές παράμετροι. Και δυστυχώς τα Μ.Μ.Ε. συνεχίζουν να παίζουν την «κασέτα» παραπληροφόρησης των πολιτών. Εξηγούμαι:
Όταν μεταφέρθηκε το αεροδρόμιο στα Μεσόγεια, κατέλαβε αδόμητες εκτάσεις. Μία από τις προϋποθέσεις μεταφοράς του ήταν το ότι θα «ελευθερώσει» μια περιοχή, όπου θα διαμορφωνόταν ένα Μητροπολιτικό Πάρκο.
Δυστυχώς στην Ελλάδα οι υποσχέσεις αθετούνται, και πρέπει να δικαιολογήσεις και να διεκδικήσεις τα αυτονόητα. Αυτό γίνεται στο Ελληνικό εδώ και χρόνια, με διάφορα άλλοθι:
- Η δόμηση των ελεύθερων χώρων γίνεται πάντα με την υπόσχεση νέων θέσεων εργασίας. Αποκρύπτεται η περιβαλλοντική υποβάθμιση της πόλης, και το ότι με την οικονομική κρίση, υπάρχει ήδη πληθώρα αδιάθετων κτιριακών χώρων.
- Μας λένε ότι το Ελληνικό (~5300 στρ.) θα είναι το μεγαλύτερο πάρκο της Ευρώπης, ενώ υπάρχουν πάρκα με την διπλάσια ή και τριπλάσια έκταση, πάρκα πραγματικά, εκτάσεις πράσινου προσβάσιμες στο κοινό, χωρίς κτίρια και δρόμους. Στο χώρο του Ελληνικού υπάρχουν πάνω από 400 κτήρια, κάποια πολύ μεγάλα (γήπεδα, Αμαξοστάσιο Τραμ, κλπ) με αντίστοιχο οδικό δίκτυο. Η υπάρχουσα δομημένη επιφάνεια ξεπερνά τα 300.000 τ.μ., η έκταση των γηπέδων υπερβαίνει τα 2.000 στρ.! Πόσες από αυτές τις εγκαταστάσεις θα απομακρυνθούν; Υπάρχει αλήθεια χώρος και για άλλες;
- Μας λένε ότι το πάρκο χωροθετείται μακριά από το κέντρο της Αθήνας, και δεν θα βελτιώσει στο περιβάλλον της. Όμως τα μητροπολιτικά πάρκα βρίσκονται συνήθως σε ακτίνα 6-10 χλμ. από το κέντρο των πόλεων, όπως το Ελληνικό.
- Μας λένε ότι τα προνομιούχα νότια προάστια δεν έχουν περιβαλλοντικά προβλήματα, ενώ μελέτες του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών λένε ακριβώς το αντίθετο.
- Εγκλωβίζουν το κόσμο με το ψευδοδίλλημα: Μητροπολιτικό πάρκο ή μικρά πάρκα στο κέντρο της πόλης; Όλες οι μεγαλουπόλεις έχουν και τα δύο. Εμείς δεν έχουμε τίποτα.
- Μας λένε ότι η αξιοποίηση του πάρκου επιβάλλεται από το υψηλό κόστος δημιουργίας και συντήρησής του και την ανάγκη δημιουργίας Πράσινου Ταμείου. Αποσιωπούν την ύπαρξη του υπάρχοντος Πράσινου Ταμείου, του ΕΤΕΡΠΣ, που κανείς δεν ξέρει πόσα χρήματα έχει και πού τα διαθέτει. Δεν έκαναν ποτέ σωστή οικονομοτεχνική μελέτη. Δεν αναζήτησαν ποτέ πόρους από Ευρωπαϊκά κονδύλια, πρόστιμα ρύπανσης, καθαριότητας ή καταπάτησης κοινόχρηστων χώρων, και ενοίκια ή κέρδη λειτουργίας των Ολυμπιακών Εγκαταστάσεων του Πάρκου. Ούτε όμως επέτρεψαν στους δήμους να αναλάβουν την διαμόρφωση και συντήρηση του Πάρκου.
- Μας λένε ότι η Αθήνα έχει ανάγκη από χρήσεις γης που δεν υπάρχουν ή δεν επαρκούν και πρέπει να χωροθετηθούν «κάπου», αλλά μόνο στην Ελλάδα οι ελεύθεροι χώροι αντιμετωπίζονται σαν ρεζέρβες δόμησης. Στο εξωτερικό τα νέα κτίρια (μουσεία, όπερες, αμαξοστάσια, κλπ) γίνονται με ανάπλαση περιοχών, και δημιουργούνται συνεχώς νέα πάρκα με απαλλοτριώσεις παλιών εγκαταστάσεων. Θυμίζω το Parc Citroen στις πρώην εγκαταστάσεις της αυτοκινητοβιομηχανίας και το Parc de la Villette στο χώρο των παλιών σφαγείων στο Παρίσι.
- Τέλος, το Ελληνικό περιήλθε στο Ελληνικό Δημόσιο με απαλλοτρίωση για τη δημιουργία έργου δημοσίου συμφέροντος, και επομένως καμία κυβέρνηση δεν έχει δικαίωμα να το εκποιήσει και να κάνει μπίζνες με ιδιώτες για να βγάλει κέρδος! Αν θέλουν οι ιδιώτες να κάνουν επενδύσεις, ας έρθουν και ας αγοράσουν εκτάσεις ιδιωτικές για να τις αξιοποιήσουν! Γενικά, πρέπει να σταματήσει το κράτος να εκμεταλλεύεται την δημόσια γη (παραλίες, αιγιαλούς, πάρκα, βουνά κλπ), την περιουσία δηλαδή όλων μας, και να εκχωρεί τους ελάχιστους ελεύθερους χώρους σε ιδιώτες για δόμηση και εκμετάλλευση εις βάρος της πόλης μας.
Ζητάμε λοιπόν:
- Να μην γίνει οποιαδήποτε εκποίηση δημόσιας γης στο Ελληνικό αλλά να υλοποιηθεί, όπως μας υπόσχονται εδώ και χρόνια Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ (όταν είναι στην αντιπολίτευση), το Μητροπολιτικό Πάρκο.
- Να κατεδαφιστούν όλες οι υπάρχουσες εγκαταστάσεις του. Αν για κοινωφελή και μόνο χρήση διατηρηθεί κάποιο κτίριο, να ανταλλαγεί με πράσινο σε άλλες περιοχές της Αθήνας.
Η πόλη μας βρίσκεται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Το Ελληνικό όπως και όλοι οι εναπομείναντες ελεύθεροι χώροι είναι περιουσία όλων μας και πρέπει να τους διεκδικήσουμε και να τους σώσουμε από την εκμετάλλευση και την οικοδόμηση.
Νατάσσα Τσιρώνη
Δρ. Αρχιτέκτων – Πολεοδόμος
Συντονίστρια της Παναττικής Γραμματείας των Οικολόγων Πράσινων
