Επιμένουμε… Ελληνικό!
Ο ρεαλισμός της δημιουργίας Μητροπολιτικού Πάρκου στο πρώην αεροδρόμιο
Του Πολυδεύκη Παπαδόπουλου*
H Ελλάδα είναι, μεταξύ άλλων, χώρα του «μεγαλύτερου», του «πιο σύγχρονου», του «καλύτερου». Π.χ. πριν μερικά χρόνια είχαμε τους «μεγαλύτερους» ρυθμούς ανάπτυξης στην ευρωζώνη, κατασκευάσαμε το πιο «σύγχρονο» αεροδρόμιο και μετρό, οργανώσαμε τους «καλύτερους» Ολυμπιακούς… Και μέχρι πριν λίγο επρόκειτο να δημιουργήσουμε στο Ελληνικό το «μεγαλύτερο» πάρκο στη Μεσόγειο. Τελικά, μετά από τέτοιες εθνικές φαντασιώσεις, το πραγματικό είναι πως καταλήξαμε να έχουμε το μεγαλύτερο, με απόσταση, δημόσιο χρέος στην Ε.Ε. Επίσης, το σίγουρο είναι πως ετοιμαζόμαστε για τη μεγαλύτερη τσιμεντοποίηση δημοσίου χώρου της Αθήνας, αν ευοδωθούν τα σχέδια «αξιοποίησης» του πρώην αεροδρομίου.
Τουλάχιστον από δω και πέρα, ας προσπαθήσουμε να είμαστε πιο προσγειωμένοι και πραγματιστές με την πορεία μας. Π.χ. εξετάζοντας το θέμα του Ελληνικού ρεαλιστικά, αλλά και στην ευρύτητά του, θα δούμε ότι: -στο πολεοδομικό συγκρότημα της πρωτεύουσας λείπουν 50.000 στρέμματα ελεύθερων εκτάσεων και πράσινου προκειμένου η Αθήνα να γίνει, όχι ιδανική, αλλά σχετικά βιώσιμη -η οικοδόμηση της πρωτεύουσας συνεχίζεται, αν και με μειωμένους ρυθμούς, εντός και εκτός σχεδίου –η αστυφιλία διατηρείται λόγω εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης και μη αποκέντρωσης –οι πυρκαγιές και λεηλασίες των περιαστικών δασών της πόλης δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα εκλείψουν –είναι μάλλον σίγουρο πως η όποια αγροτική γη έχει μείνει στην Αττική θα εξακολουθήσει να μετατρέπεται σε οικόπεδα –η οικονομική κατάρρευση θα αποκλείσει για αρκετά χρόνια σοβαρές ενέργειες για απαλλοτριώσεις, παρεμβάσεις και εξωραϊσμούς υπέρ του περιβάλλοντος –η κλιματική αλλαγή, μεγαλύτερη ή μικρότερη, θα επιβαρύνει στα χρόνια που έρχονται τις συνθήκες στο κλεινόν άστυ.
Όπως διδάσκουν πολεοδομία και ιστορία, τα εργαλεία που μπορούν να εξισορροπήσουν σχετικά τις οικολογικές παρενέργειες αυτών των πραγματικοτήτων είναι λίγα. Ένα από τούτα θεωρείται η δημιουργία μητροπολιτικών πάρκων, τα οποία αποτελούν, για τα αστικά δεδομένα, μεγάλες εκτάσεις βιοποικιλότητας και πρασίνου, που μπορούν να επηρεάσουν τις δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες της υπόλοιπης πόλης. Τα τοπικά, μικρά πάρκα είναι κι αυτά σημαντικά, αλλά παίζουν διαφορετικό ρόλο από εκείνο των μητροπολιτικών. Κι όπως είναι γνωστό, η Αθήνα διαθέτει πλέον μόνο 3 σημεία όπου υπάρχουν ή μπορούν να υπάρξουν τέτοια πάρκα. Είναι το υπάρχον μητροπολιτικό πάρκο Τρίτση, που αγωνίζεται να επιβιώσει, το ημιτελές και ακρωτηριασμένο Πάρκο Γουδή (900 στρ. από τα συνολικά 3.500 που διέθετε ο χώρος) και εκείνο που μπορεί να γίνει στο Ελληνικό. Bέβαια, δίπλα σ’αυτές τις αντικειμενικές πραγματικότητες, υπάρχει πλέον ο «ρεαλισμός» κυβέρνησης και «πραγματιστών» που θέλουν να παραχωρείται για εμπορική αξιοποίηση περίπου το 70% του Ελληνικού, προκειμένου, όπως υπολογίζουν, να εισπραχθούν 5-6 δις € και να μειωθεί αναλόγως το, απόλυτα αληθινό και δυσθεόρατο, δημόσιο χρέος.
Εδώ, όμως, ξεκινούν μια σειρά από άλλες ρεαλιστικές διαπιστώσεις: -η σχεδιαζόμενη «αξιοποίηση» όχι μόνο δεν έχει καμιά σχέση με τις υποσχέσεις που έδωσε η πολιτεία στους πολίτες όταν απομακρυνόταν το παλιό αεροδρόμιο, αλλά αποτελεί και τη χειρότερη εκδοχή όλων των υπαναχωρήσεων που εμφανίστηκαν για το Ελληνικό από το 2003 (δηλαδή πολύ πριν τη δημοσιονομική κατάρρευση) -τα προβλεπόμενα έσοδα μπορούν να εξαφανιστούν στη μαύρη τρύπα μιας δημοσιονομικής απόκλισης λίγων μηνών. Αντίθετα, τα εκατομμύρια τ.μ. που προβλέπεται να οικοδομηθούν θα είναι ορατά για 10ετίες, είτε χρησιμοποιούνται, είτε έχουν πέσει σε αχρηστία, αν λάβουμε υπόψη τη μακρά οικονομική ύφεση που θα ζήσει η Ελλάδα, τη διεθνή κρίση του real estate και την υπερπροσφορά επαγγελματικών χώρων, mall, ξενοδοχείων κλπ. στην Αθήνα -η είσπραξη, πάντως, μερικών δις για το δημόσιο από τους όποιους επενδυτές φαντάζει πιο «ουτοπική» κι από την παλιότερη ιδέα της μετατροπής του συνόλου του χώρου σε πράσινο. Κι αυτό γιατί το κράτος αδυνατεί να ενθυλακώσει τα περισσότερα από τα απλώς … 80 εκατ. ευρώ που είναι οι μισθώσεις των αθλητικών και εκθεσιακών χώρων που υπάρχουν ήδη στο Ελληνικό και των εγκαταστάσεων στον Αγ.Κοσμά. Στις δε περιπτώσεις των άλλων μεγάλων παραχωρήσεων που έγιναν από το δημόσιο τα τελευταία χρόνια για εμπορική/τουριστική εκμετάλλευση, όπως είναι το συγκρότημα του πρώην Ξενία στο Λαγονήσι, οι μαρίνες Φαλήρου και Ζέας, καθώς και τα ξενοδοχεία Ξενία, Ξενία Παλλάς και Αμφιτρύων στο Ναύπλιο, το κράτος ίσως φτάσει να επιστρέψει πολλαπλάσια και τα λίγα που εισέπραξε εάν τα δικαστήρια δικαιώσουν τις προσφυγές των «επενδυτών»…-οι επαγγελίες του υπουργού Επικρατείας για δημιουργία 35.000 θέσεις εργασίας, όσο κι αν ακούγονται ευχάριστες σε εποχή μαζικής ανεργίας, είναι δημαγωγικές και παραπλανητικές, μια και δεν έχουν προηγούμενο σ’ ολόκληρη την οικονομική ιστορία μας -όσοι επιθυμούν να αποκτήσουν εικόνα για την αξιοπιστία και τις προθέσεις του επενδυτικού Fund του Κατάρ ας πληροφορηθούν τη διαμάχη που έχει ανοίξει με το κυπριακό κράτος για την «αξιοποίηση» σημαντικής δημόσιας έκτασης στην περιοχή Χίλτον της Λευκωσίας.
Η ιδέα δημιουργίας πάρκου αμιγούς πρασίνου και στα 5.500 στέμματα του πρώην αεροδρομίου ίσως ήταν πάντα υπερβολική και έγινε αδύνατη στις οικονομικές πραγματικότητες που ζούμε. Η δημιουργία, όμως, Μητροπολιτικού Πάρκου στο Ελληνικό, με πράσινο στα 2.500 στρέμματα και ήπιες, ανταποδοτικές και κοινωφελείς δραστηριότητες στα υπόλοιπα 3.000, όπως προβλέπει η σχετική μελέτη του ΕΜΠ, φαίνεται εφικτή και οικονομική. Σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη θα στοιχίσει περίπου 100 εκατ. € η αναδιαμόρφωση του χώρου και 10-12 εκατ. η ετήσια διαχείριση. Τέτοια ποσά μπορούν να βρεθούν ακόμη και στις σημερινές συνθήκες και μέσα από διαφορετική αξιοποίηση του ίδιου του χώρου, η οποία μπορεί, μάλιστα, να αποφέρει, εκτός από περιβαλλοντικά οφέλη, και ορισμένα ευρύτερα για την οικονομία, τον τουρισμό και την απασχόληση.
Η ολοκλήρωση ενός τέτοιου Μητροπολιτικού Πάρκου θα πάρει ίσως δεκαετίες, όπως δείχνει η ιστορία των μεγάλων πάρκων διαφόρων πρωτευουσών. Θα μπορεί, όμως, από τα πρώτα χρόνια να λειτουργήσει ευεργετικά για τους σημερινούς κατοίκους και, ιδίως, να αφήσει το περιθώριο στις νεότερες γενιές να φτιάξουν μια πιο βιώσιμη πόλη. Τέλος, αν χρειάζεται να πουλήσουμε μερικά «ασημικά» για να σωθούμε, δε μπορεί να γίνει το ίδιο και με τα «χρυσαφικά», στα οποία συγκαταλέγεται το Ελληνικό…
*Δημοσιογράφος-Κοινωνιολόγος
